Η ανάδυση της συνείδησης μέσα από την τέχνη


του Σωτήρη Τσάλλη (υποψήφιου Δημοτικού συμβούλου)

Εδώ και εκατοντάδες χρόνια,rsz_tsalis ο τρόπος της σκέψης έχει εκπαιδευθεί όλο και περισσότερο, στο να εργάζεται και να διερευνά με την ακρίβεια, με την λογική και την αντικειμενικότητα. Όλο το φάσμα της ψυχικής ζωής, αναγκαστικά διατήρησε την αυτονομία του μέσα από τις θρησκείες και τις τέχνες. Έτσι αποσπάσθηκε από την επιστήμη και τον ρασιοναλισμό…. την έννοια της λογικής. Απελευθερώθηκε και χειραφετήθηκε στον ίδιο βαθμό που η επιστήμη έγινε ανεξάρτητη και απόλυτη.

Σημείο αναφοράς ο Αρχαίος κόσμος όπου η ψυχή η καρδιά οι ψυχικές δυνάμεις ξεχειλίζουν σε όλες τις εκφάνσεις του καθημερινού βίου, και αναγκαστικά επικαλούμαστε την επιστήμη, το μέτρο, τους αριθμούς και τη λογική, ώστε να τις κατευνάσει. Σημείο αναφοράς και ο σύγχρονος κόσμος με την χαρακτηριστική πνευματική ένδεια, όπου παρά την ύπαρξη θρησκείας, φιλοσοφίας και τεχνών, έχουμε παραδώσει εαυτόν εις τάς χείρας της τεχνοκρατίας, της επιστήμης και της νομιμοποιημένης θυγατέρας της, τής τεχνολογίας.
Χρειάζεται λοιπόν να αναζητήσουμε εκ νέου το μονοπάτι προς την ανάδυση της συνείδησης, ώστε να δωθεί μία νέα αξία στην εμπειρική εικόνα που έχουμε για τον κόσμο.
Ο άνθρωπος φοβάται τον θάνατο και είναι προσηλωμένος στα εγκόσμια γι’ αυτό και τον ενδιαφέρει πολύ η ζωή. Σε σημείο να προσπαθεί να αποδείξει την εξάπλωση της αλλά και την απρόσκοπτη συνέχιση της… ακόμη και σε άλλους γαλαξίες, κατά κάποιο τρόπο είναι το μόνο ον το οποίο πιστεύει ότι το να ζει δεν είναι μόνο δικαίωμα του αλλά και υποχρέωση του. Έτσι όμως εμμένει εις την βιολογική συμπεριφόρά και ψηλάφιση, όταν το πνεύμα είναι η μητέρα όλων των μαχών.
.Τώρα, το να βλέπει κάποιος μηχανικός την θάλασσα ως μηχανικός, βλέπει κάτι απλό και πεπερασμένο, δηλαδή ένα μεγάλο λάκκο με πολύ νερό, οφείλω να συμπληρώσω εδώ, ότι αυτό είναι το προιόν μίας πρωτόγονης και ανιμιστικής αντίληψης. Το να βλέπει όμως την θάλασσα ένας άνθρωπος με αυξημένη φαντασία, τότε βλέπει κάτι το οποίο έχει απεριόριστες δυνατότητες και αποτελεί πηγή ανεξάντλητων συγκινήσεων. Αυτό είναι προηγμένο λοιπόν και ανθρώπινο.
Ο Βιτκενστάιν το έθεσε πολύ σωστά όταν είπε ότι τα όρια του κόσμου μου είναι τα όρια του λόγου μου.
Αν κάποιοι ζουν απομονωμένοι σε ένα βουνό και δεν έχουν δει ποτέ τους θάλασσα, όταν κάποιος από αυτούς θα πάει στην θάλασσα, πως θα εξηγήσει στους συγχωριανούς του αυτά που είδε, εάν δεν γνωρίζει τις λέξεις, άμμος ακροθαλασσιά φλοίσβος, βυθός παραλία κ.λ.π
Κάποια στιγμή ακούμε ένα μουσικό θέμα-κομμάτι και επιστρέφοντας στο σπίτι, δεν μπορούμε να βρούμε τις κατάλληλες λέξεις, ώστε περιγράφοντας την μουσική που ακούσαμε, αυτός που μας ακούει να αισθανθεί ακριβώς τα ίδια πράγματα.
Το ίδιο συμβαίνει και με ένα γλυπτό, ένα πίνακα ζωγραφικής κ.λ.π
Αυτό με κάνει να ξανασκεφτώ τον μύθο του σπηλαίου του Πλάτωνα. Εάν ο δεσμώτης ελευθερωθεί και γυρίσει πίσω με τι λόγια θα περιέγραφε στους υπόλοιπους αυτά που είδε;
Άρα κατανοούμε το ότι δεν έχουμε επάρκεια λόγου για να περιγράψουμε ανώτερες έννοιες.
Η προσέγγιση των ανωτέρων εννοιών επιτυγχάνεται όχι μέσω του λόγου, αλλά μέσω της τέχνης.
Η υπέρβαση, έκσταση, νιρ-βάνα, (η σανσκριτική ρίζα νιρ η οποία σημαίνει απεσβύνειμη) είναι η αέναη υπέρβαση της φύσης, δηλαδή του είναι. Έτσι λοιπόν το ΖΕν μας διδάσκει ότι ο νους κατοικεί εκεί που δεν κατοικεί ο νους. Ο σοφός άνθρωπος διατηρεί τον νου του σαν καθρέφτη, καθρεφτίζει τα πάντα δέχεται τα πάντα αλλά δε κρατάει τίποτα για τον εαυτό του.
Ο Ερνεστ χέμινγουεη έλεγε ότι μια ιστορία πρέπει να μπορεί να στηριχθεί σε λίγες λέξεις. Παράδειγμα: χαρίζονται αφόρετα παιδικά παπούτσια.
Η τέχνη του να εκφράζεις υψηλές έννοιες μη προσδιορίζοντας το αντικείμενο είναι σαν να προσπαθείς να αποκαλύψεις ένα μυστικό μιλώντας για ένα άλλο μυστικό.
Η ανάδειξη της έλειψης του αντικειμένου δηλώνει την παρουσία του αντικειμένου σε προυπάρχον θεμελιακό επίπεδο.
Όταν μας λέει ο Σωκράτης ότι εν είδα ότι ουδέν είδα μας δηλώνει αυτόματα ότι γνωρίζει το μέγεθος της άγνοιας του, άρα όλη η γνώση που υπάρχει είναι το ζητούμενο και το θεωρεί υποχρέωση του να αναφερθεί σε αυτό το οποίο προσδιορίζει ως δικό του έλλειμα, εφ’ όσων η αντίληψη του μεγέθους της άγνοιας είναι ευθέως ανάλογη με το μέγεθος της εν δυνάμει γνώσης.
Σοφός είναι αυτός ο οποίος γνωρίζει αυτά τα οποία δεν γνωρίζει, όπως μας λέει και ο Κομφούκιος.
(Βέβαια ο Σωκράτης παράλληλα μας γνωστοποιεί την θέση του. δηλώνει ένας οριστικά αμετάκλητος αγνωστικιστής. Ότι και αν έμαθε δεν μπορεί να ερμηνεύσει την πραγματικότητα.)
Όταν μας λέει ο Ελύτης; Θεέ μου πόσο μπλέ ξοδεύεις για να μη σε βλέπουμε…Η παρουσία – ύπαρξη κάποιου Θεού θεωρείται δεδομένη.
Το ΖΕΝ σε ένα κοάν αναφέρει για ποίο λόγο η αμυγδαλιά ανθίζει τον Γενάρη κάποιος ταξιδιώτης κουρασμένος έγειρε επάνω στον κορμό κάποιας αμυγδαλιάς για να ξαποστάσει. Γενάρης μήνας, βαρυχειμωνιά και η αμυγδαλιά ήταν χωρίς φύλλα και άνθη, όπως και όλη η φύση γύρω. Κάποια στιγμή ο ταξιδιώτης γύρισε και ρώτησε την αμυγδαλιά:… Μυγδαλιά μίλησε μου για τον Θεό. Και η αμυγδαλιά άνθισε.
Η τέχνη εκφράζει υψηλή μορφή αντίληψης και διαίσθησης.
Η Γερτρούδη Στάιν Στο Παρίσι με τον αδελφό της φιλοξενούσαν πλήθος καλλιτεχνών, ανάμεσα τους ο Πάμπλο Πικάσο ο Ματίς ο Έρνεστ Χέμινγουεη και άλλοι. ¨Όταν ο αδελφός της, της σύστησε τον Πικάσο της είπε…είναι ο ευφυέστερος καλλιτέχνης της εποχής μας. Ένα πραγματικό διαμάντι. Η Γερτρούδη νέα τότε δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία. Κάποια στιγμή όμως ζήτησε από τον Πικάσο να φιλοτεχνήσει το πορτραίτο της.
Όταν τελείωσε το έργο η Γερτρούδη Στάιν αναστατωμένη φώναξε στον Πικάσο …μα αυτή δεν είμαι εγώ….Αυτή είναι μία γριά γυναίκα. Ο Πικάσο της απάντησε…πιστέψτε με αγαπητή μου, όσο περνάνε τα χρόνια εσείς θα γίνεστε αυτή. Εϊδα σε ντοκυμαντέρ την Γερτρούδη Στάιν σε μεγάλη ηλικία, να στέκεται στο σαλόνι του σπιτιού της και πίσω της βρίσκονταν το πορτρέτο το οποίο το έκρυβε με το σώμα της. Αφού είπε την ιστορία του πορτρέτου έκανε στο πλάι και πραγματικά ήταν ολόιδια με το πορτρέτο…. πολλά χρόνια μετά.
Στο παρίσι πριν 2-3 δεκαετίες, φοιτητές από το πανεπιστήμιο τεχνών της Ιαπωνίας είχαν μία πρωτότυπη ιδέα. Έκαναν μία έκθεση όπου 1000 ζωγράφοι ζωγράφισαν τα ηλιοτρόπια του Βαν Γκωχ. Χρησιμοποίησαν, μπογιές, πινέλα καμβά και γενικά… υλικά αποκλειστικά ίδια με αυτά του Βαν Γκωχ. Φυσικά οι διαστάσεις του έργου ήταν πανομοιότυπες. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν 1000 πίνακες ανάμεσα τους και ο αυθεντικός. Ζητήθηκε από τους κριτικούς να κάνουν μία εκτίμηση με το μάτι και να αποφανθούν ποιος πίνακας ήταν ο πραγματικός. Κανείς δεν κατάφερε ανάμεσα σε χίλια έργα να διακρίνει το πρωτότυπο. Ένας φοιτητής τότε έβγαλε ένα βαζάκι από την τσέπη του και τους είπε κοιτάξτε. Άνοιξε το καπάκι και απελευθέρωσε μερικές μέλισσες. Αυτές αφού πέταξαν γύρω από όλα τα έργα για 5-6 λεπτά, πήγαν και κάθισαν όλες πάνω στο πρωτότυπο. Φυσικά να πω ότι ο πίνακας εξετάστηκε από ειδικούς και δεν είχε εμποτιστεί με ουσίες που θα μπορούσαν να προσελκύσουν τα έντομα.
Η τέχνη έχει το απροσδιόριστό επειδή ακριβώς κοινωνεί με το απροσδιόριστο. Υπάρχει ένα ένθεο μένος προς το κάλος το οποίο ακριβώς αντιπροσωπεύει ο έρωτας, η προσπάθεια του να νικηθεί ο θάνατος μέσα από το άγγιγμα της τελειότητας, το οποίο άγγιγμα μάλλον και δεν επιτυγχάνεται όπως θέλει να μας δείξει και ο Μιχαήλ Άγγελος στην ζωγραφική της Καπέλα Σιξτίνα όπου σημείο αναφοράς του πίνακα δεν είναι ο θεός η ό άνθρωπος που εκτείνουν τα χέρια τους ό ένας προς το μέρος του άλλου, αλλά το κενό ανάμεσα στα δύο χέρια. Πως θα γεμίσουμε αυτό το κενό; Αυτό ακριβώς προσπαθεί να πετύχει η Τέχνη. Το κενό αυτό, δύναται να το καλύψει μόνο η ανάδυση της συνείδησης.
Και το κενό αυτό γεμίζει μόνο με την Δημιουργία. Αλλά με ποια δημιουργία; Με την πνευματική δημιουργία, μέσω των τεχνών. Μόνο η τέχνη κατέχει την θέση της δράσης μέσα στα πλαίσια της κοινωνικής συμπεριφοράς. Ο ποιητής ο ζωγράφος ο μουσικός ο φιλόσοφος υπόκειται σε μία τεράστια μεταφυσική ανάγκη η οποία υπερβαίνει την ανάγκη για επιβίωση.
Όλη η πραγματικότητα είναι μια ψευδαίσθηση η οποία οφείλεται στην έλλειψη συνείδησης.
Η συνείδηση επιτυγχάνεται μέσω της πνευματικής αντίστασης στο ευτελές και στο πλαστό. . Σκέψη είναι η σκέψη επί της σκέψης. Πρέπει να αμφισβητήσεις κάτι δεδομένο, οριστικά και αμετάκλητα, ώστε να επιτύχεις καθαρή σκέψη.
Η αντίσταση δημιουργεί εσωτερική θερμότητα, με αποτέλεσμα να πυρακτώνεσαι όπως ακριβώς αντίσταση στη δίοδο του ηλεκτρισμού προβάλει το συρματάκι βολφραμίου σε ένα λαμπτήρα, με αποτέλεσμα να πυρακτώνεται και να έχουμε φως.
Και πάντα ο σκεπτόμενος άνθρωπος φωτίζει την ζωή αυτών οι οποίοι έρχονται σε επαφή μαζί του.
Φιλοσοφικά έχω ορίσει ότι:
Οι 2 αρχές σύστασης του κόσμου είναι η γνωσιολογική και η αισθαντική.
Η πραγματικότητα είναι η σιγουριά που βιώνει ο άνθρωπος σε πλήρη σχέση με το είναι του.
Το είναι, είναι η σιγουριά που βιώνει ο νους σε πλήρη σχέση με την πραγματικότητα.
Το είναι αποτελεί την πλήρη συναίσθηση του ΝΟΥ.
. Σκοπός της τέχνης είναι να επιτευχθεί η στροφή της συνείδησης – ψυχής, από τον κόσμο της φθοράς και της σύγχησης των αισθήσεων προς την αλήθεια- το φως- την ιδέα του αγαθού, την ανυπόθετη αρχή. Και αναφέρομαι στην πεποιήθηση του Πλάτωνα ο οποίος πάλι μας λέει ότι η μόρφωση είναι η περιαγωγή της ψυχής.

Κατά κάποιο περίεργο λόγο, το καθαρά ανθρώπινο άγχος (η επαγρύπνηση) είναι λιγότερο συνδεδεμένο με τον άμεσο κίνδυνο και περισσότερο με την αγωνία της ανάδυσης της συνείδησης.
Ο Εγκέφαλος δεν εκδηλώνει συνείδηση, απλά καθιστά εμάς ικανούς να εκδηλώσουμε συνείδηση.
Ο άνθρωπος στην πραγματικότητα, διαχωρίζει το πεπρωμένο του από το πεπρωμένο της φύσης.
Αυτό προκάλεσε την αποστασιοποίηση του ανθρώπου τόσο από τον χώρο όσο και από τον χρόνο.
Η αγωνιώδης συνείδηση αυτής της διπλής αποστασιοποίησης, συμπίπτει με την συνείδηση του θανάτου η οποία την υπερκαθορίζει και την βαθαίνει.
Η υπέρβαση γίνεται μόλις συνειδητοποιήσουμε όχι τον θάνατο, αλλά ότι φοβόμαστε τον θάνατο.
Από την στιγμή που υπάρχει γνώση του θανάτου υπάρχει και συνείδηση του θανάτου ως αντικειμενικού προβλέψιμου φαινομένου, ( η έλευση του οποίου είναι ωστόσο απρόβλεπτη) αυτή η συνείδηση είναι κοινή σε όλες τις αρχαικές κοινωνίες και πηγάζει από την κοινωνία του Νεάντερταλ.
Ο άνθρωπος είναι ένα ον που γνωρίζει τον θάνατο αλλά δεν μπορεί να τον πιστέψει,
ένα ον υποκειμενικό του οποίου οι σχέσεις με τον αντικειμενικό κόσμο είναι πάντα αβέβαιες, ένα ον το οποίο υπόκειται στο λάθος και στην περιπλάνηση και αγαπάει την ύβρη και την αταξία. Δηλαδή ένα ον καθολικά ανεύθυνο, και σε αυτό το σημείο μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο άνθρωπος είναι ένα ον προικισμένο με παράνοια.
Ο παραλογισμός του Σάπιενς έγκειται στην ανεπάρκεια του να ελέγχεται η συμπεριφορά του από κανόνες γοννιδιακές πληροφορίες και ένστικτα, η ιδιοφυία του έγκειται ακριβώς πάλι στο ότι δεν είναι απόλυτα δέσμιος των ελέγχων ούτε του περιβάλλοντος, ούτε της λογικής, ούτε του γενετικού κώδικα πόσο μάλλον του πολιτισμού η της κοινωνίας.
Αυτό που μας αποκαλύπτουν οι παραστάσεις των σπηλαίων είναι η φαντασιακή σχέση με τον κόσμο. Τα όντα που η φαντασία του πρωτόγονου ανθρώπου αναπαριστά στα τοιχώματα των σπηλαίων, είναι στο εξής προικισμένα με μια δύναμη εισβολής.
Στο εξής μυθολογία και μαγεία θα δρουν συμπληρωματικά και ταυτόχρονα θα μετέχουν σε όλα τα ανθρώπινα, θα αποικίσουν ακόμη και αυτόν τον θάνατο (παραστάσεις, τελετές ταφής δοξασίες μετά θάνατον ζωή) και θα τον αποσπάσουν από την ανυπαρξία.
Έτσι ο εγκέφαλος του σάπιενς, μπορεί να χρησιμοποιεί το τυχαίο το συμβάν και να αναπαράγει το τυχαίο, δηλαδή να παράγει επιλογές και αποφάσεις.
Η περίοδος του μεγάλου εγκεφάλου αρχίζει με τον άνθρωπο του Νεάντερταλ ο οποίο είναι ήδη Σάπιενς ομιλών κοινωνικός και κατασκευαστής και δίνει τη θέση του στον σημερινό άνθρωπο. Η καινοτομία λοιπόν που φέρνει ο σάπιενς δεν βρίσκεται στην κοινωνική δομή, στην λογική ή στην τεχνική και τον πολιτισμό αλλά στην εθιμοτυπία της ταφής (αντίληψη του θανάτου) και στην ζωγραφική (δηλαδή στην Τέχνη).
Με την εμφάνιση του Σάπιενς η ασάφεια στην αντίληψη του Κόσμου και στην πεποιήθηση όσων αφορά το εάν λανθάνει ο Νους ή ο Κόσμος είναι γεγονός, αφού ο σάπιενς είναι ένα ον πολιτισμικό εκ φύσεως ακριβώς επειδή πρώτιστα είναι φυσικό εκ πολιτισμού. Εδώ ο υψηλότερος βαθμός συνείδησης, τοποθετείται σε ένα πολύ βαθύτερο επίπεδο αμφισημίας, δηλαδή σε ένα επίπεδο όπου η σχέση ανάμεσα στην αλήθεια και στο λάθος γίνεται σύνθετη.
Η αποφασιστική στιγμή λοιπόν, στην εξέλιξη του ανθρωπίνου είδους, διαρκεί για πάντα. Να γιατί τα επαναστατικά πνευματικά κινήματα που δηλώνουν ότι όλα τα προηγούμενα πράγματα είναι άνευ σημασίας έχουν δίκιο, ακριβώς επειδή ακόμα δεν έχει συμβεί τίποτα.
Όπως λέει και ο Ροζέ Μπατίστ, αφού συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε η δημιουργία δεν έχει ολοκληρωθεί.

Advertisements
This entry was posted in Άρθρα and tagged , , . Bookmark the permalink.